چرا شنا کردن در بندهای خاکی و استخرهای کشاورزی اکیدا ممنوع است؟!

جواب این سوال بطور خلاصه این است: صرفا برای حفظ جانمان!
استخرهای ذخیره آب کشاورزی هر چند در راستای تحقق طرحهای نوین آبیاری و برای ذخیره سازی آب شکل گرفته است، اما در برخی مواقع حادثه میآفرینند و جان افرادی که برای شنا و ماهیگیری به آنجا میروند، را میگیرد. البته با آغاز فصل سرما، از تعداد شناگران و افراد علاقه مند به تفریحات آبی خودبخود کم می شود، اما بازهم رعایت احتیاط و دانستن و بکار بردن نکاتی از جانب سازندگان و افراد عادی را نباید فراموش کنیم، تا خدای ناکرده عزیزی را به واسطه ناآگاهی از دست ندهیم.
ابتدا متقاضیان و کشاورزان باید بدانند که احداث استخر ذخیره آب کشاورزی تنها با مجوز سازمان جهادکشاورزی امکان پذیر است و این نوع استخرها در صورت احراز شرایط فنی که مورد تأیید مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان ها باشد، قابل احداث است. متقاضیان میتوانند در راستای فعالیتهای تبصره ۴ الحاقی به ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زارعی و باغها، نسبت به تشکیل پرونده در مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خود اقدام کنند.
بر اساس قانون صیانت از اراضی کشاورزی از آنجایی که احداث استخر ذخیره آب کشاورزی بدون مجوز تغییر کاربری غیر مجاز به شمار میرود، با متخلفین برخورد قانونی میشود.
همانطور که گفته شد، بخشی از حوادث غرق شدگی حتی در استانهای غیرساحلی، در استخرهای ذخیره آب کشاورزی رخ می دهد!
ضمن اینکه ساخت استخرهای ذخیره آب کشاورزی اهمیت بالا و مزایای بسیاری دارد، اما کشاورزان باید برای جلوگیری از وقوع حوادث دردناک در استخرهای آب مزارع و باغات، اقدامات لازم در جهت ایمن سازی آنها را انجام دهند.
آیین نامه ایمنی استخرهای کشاورزی صادر شده است. این آیین نامه به تایید شورای عالی حفاظت فنی کشور و وزارت کار رسیده و به صورت جامع برای ساخت استخرها قانونگذاری شده است. در قانون ساخت استخرهای ذخیره آب کشاورزی بر الزام بکارگیری آیین نامه ایمنی کار شورای عالی حفاظت فنی کشور به صراحت تاکید شده و در صورت اجرا نشدن این آیین نامه به استخرها اجازه آب گیری داده نمیشود.
در این خصوص به بهره برداران کشاورزی که دارای استخرهای ذخیره آب کشاورزی هستند تاکید می شود تا نسبت به رعایت اصول ایمنی جدیت بیشتری به خرج دهند. مسئولیت حوادث غرق شدگی، که در استخرهای کشاورزی روی می دهد با سازندگان و بهره برداران این سازه هاست، اما براستی این اصول ایمنی شامل چه مواردی است؟

بهره برداران بخش کشاورزی باید بدانند که: در این استخرها ملزم به استفاده از نردبان طولی، طناب، نصب تابلوهای هشدار دهنده در هر چهار سمت استخر (تابلو شنا ممنوع و تابلو نشان دهنده عمق استخر)، و ایجاد جان پناه در کناره و نصب نردبانهای شناور دائم هستند. به کشاورزان توصیه می شود بطور کامل دورتادور و اطراف استخرهای ذخیره آب خود را با فنس محصور کنند، تا دسترسی به آن بویژه برای کودکان و نوجوانان میسر نباشد و علاوه بر آن بازدیدهای دوره ای داشته باشند، تا فنس ها در اطراف استخر باز نباشد و یا دچار پارگی نشده باشد، درب ورودی استخرها هم برای ورود افراد متفرقه، بسته باشد.
در برخی از حوادث غرق شدگی، نکته تاسف بار اینجاست که حتی یک طناب هم برای خارج شدن افرادی که در این مخمصه گرفتار شده بودند تعبیه نشده بود؛ لازم به یادآوریست که علاوه بر انسانها، حیوانات زیادی هم که برای خوردن آب، به کنار این استخرها میروند، غرق میشوند. افرادی بدون رعایت هیچ گونه استانداردی اقدام به ساخت استخر ذخیره آب کشاورزی میکنند، که در چنین وضعی، مالکان استخرها در صورت غرق شدن افراد و حتی حیات وحش و حیوانات، مقصر محسوب میشوند و صاحبان این مخازن مورد پیگرد قضایی قرار خواهند گرفت.

نوجوانان، جوانان، خانواده ها و علاقه مندان به شنا و تفریح نیز باید بدانند که: در ساخت استخرهای کشاورزی و بمنظور جلوگیری از هدر رفت آب، از موادی نانوئی به نام “ژئو ممبران” استفاده می شود که بسیار لغزنده است، اگر فردی به طور خودخواسته به درون این استخرها برود و یا بطور اتفاقی در این استخرها بیفتد، هیچ راهی جز تن دادن به مرگ ندارد، و بیرون آمدن از این استخر کار بسیار دشوار و بعضا غیرممکن است، زیرا هرچقدر هم شناگر خوبی باشد، تنها راه موجود برای خروج از این استخر، این است که یک نفر از بیرون استخر، طناب بیندازد و فرد را بیرون بکشد. حتی شناگران ماهر هم نمی توانند از استخر کشاورزی، بدون کمک دیگران و یا ابزاری همچون طناب خارج شوند.
بد نیست در اینجا، اشاره ای هم به گفته های رئیس هیئت شنای یکی از شهرهای کشورمان با خبرنگاران داشته باشیم که در خصوص غرق شدگی یک جوان، گفت: حتی شناگرهای ماهر و حرفه ای هم در استخرهای کشاورزی، سدها و بندهای خاکی شنا نمیکنند و در صورت اینکار جان خود را از دست می دهند، همچنین دید افراد و شناگران به واسطه ی کَدِر بودن آب در بندهای خاکی، کم است و به راحتی پا در گِل و لایِ کفِ بند، گیر میکند و به علت سست بودن کف بند خاکی، پا در آن فرو میرود و امکان بیرون آمدن بسیار دشوار و سخت است. در سدها هم جریان آب به سمت سد بسیار خطرناک است، جریان آبی که بعضا دیده نمی شود و در سطح نیز مشخص نیست.

حال دستگاه های دولتی و ناظر چه باید بکنند؟
بنظر نگارنده می رسد به منظور حفظ جان انسانها و همچنین توجه ویژه به محیط زیست و برای جلوگیری از غرق شدن حیات وحش و حتی برخی حیوانات اهلی که برای نوشیدن آب به سمت این استخرها میآیند، باید یک طرح حفاظتی دقیق و کامل را ارائه داد.
همانطور که گفته شد سازندگان باید اقداماتی را انجام دهند و مردم نیز جانب احتیاط را رعایت کنند، اما در خصوص نظارت بر احداث این نوع استخرها نیز باید کاری کرد که هیچ استخر ذخیره آب کشاورزی، بدون ساخت تجهیزات حفاظتی تاییدیه نهایی از سوی جهادکشاورزی دریافت نکند و بانکها نیز به دلیل حساسیت موضوع برای پرداخت تسهیلات دقت بیشتری کنند و برای پرداخت تسهیلات به صورت کامل به متقاضی، نصب تجهیزات حفاظتی، یکی از مهمترین ملاک ها برای آنها باشد، و در صورت عدم رعایت استانداردها در این زمینه، به هیچ عنوان اجازه آبگیری این استخرها صادر نشود و برای نظارت دقیقتر بر این کار، و همچنین برای جلوگیری از ساخت برخی استخرهای ذخیره آب کشاورزی غیرمجاز، دهیاران، شوراهای اسلامی روستا، و حتی گشت امور اراضی جهادکشاورزی که کار اصلیش بطور کلی نظارت بر ساخت و ساز در اراضی کشاورزی، حفظ کاربری اراضی و یکپارچگی و بهره وری اراضی می باشد، آموزشهای لازم را در این خصوص ببینند تا با مشاهده چنین تخلفاتی، موارد را به ادارات جهادکشاورزی گزارش دهند. اگر استخر کشاورزی بدون استانداردی وجود داشت که منجر به بروز حوادث تلخی شد، و یا استخری که بدون مجوز در حال ساخت است و یا ساخت آن پایان پذیرفته است، را مشمول قوانین کاربری اراضی کنند و به جرم تغییرکاربری غیر مجاز، تخریب یا جریمه شوند و در صورت جریمه شدن باید مطابق استاندارد موجود اصلاح شوند.
بیشتر افراد جان خود را به خاطر بی احتیاطی، آشنا نبودن به فنون شنا یا به هر دلیل دیگر در استخرهای کشاورزی از دست میدهند؛ اما این نکته باعث نمیشود موضوع ایمن سازی استخرها از طرف بهره برداران در نظر گرفته نشود و دستگاه های دولتی متولی نیز نظارت خود را بدرستی انجام ندهند.
احسان سمیع زاده/ خبرنگار و فعال حوزه کشاورزی و محیط زیست